|
Öğretmenlerin
sıklıkla karşılaştıkları bazı davranış bozukluklarına karşı
neler yapabiliriz?
SORUN:
Öğrenci düşünmeden davranıyor, sürekli parmağını kaldırmadan
konuşuyor.
Kendini
kontrol etme yeteneği gelişmemiş ve iç denetimi olmayan bir
çocuğa bu alışkanlıkları kazandırmak için fiş sistemini
uygulayabilirsiniz. Güne öğrencinize bir kap içinde belli
miktarda fiş vererek başlatın. Her uygunsuz davranışında
kaptan bir fişi geri alın. Bu öğrencinin parmak kaldırmadan
verdiği yanıtı değerlendirmeyin; söylediğini duymazlıktan
gelin. Bu fişler bittiğinde ona “ara verme” veya “gruptan
uzaklaştırma” gibi bir ceza uygulayın. Günün sonunda fişler
bitmemişse uygun bir ödül verin. Böyle bir öğrenciyi, önce
nazikçe dokunarak veya “Elini kaldırman gerekiyor.” gibi bir
sözle uyarın. Sonra da bir başkasına söz verin.
SORUN:
Öğrenci
yerinde oturamıyor ve sürekli dolaşıyor.
Öğrenciyle
özel olarak konuşup sırasında oturması gerektiğini açıklayın
ve neden yerinde oturamadığını sorun. Bazen sıranın büyüklüğü
uygun olmayabilir veya sırada rahatsız edici bir durum
bulunabilir.
Yerinde
duramayan, aşırı hareketli çocukların çoğu hareket etmek için
fiziksel bir ihtiyaç duyarlar. Bu tür öğrencilere verdiğiniz
yönergelerin çocuğun etkin katılımına ve biraz harekete olanak
tanımasına dikkat etmelisiniz. Aşırı hareketli çocuğun,
ihtiyaç duyduğunda yerinden kalkıp çevrede dolaşmasına daha
çok olanak sağlayacak bir sistem oluşturmayı denemelisiniz.
Bazı öğrenciler dolaşmaları için izin verilen bölgenin
çizgilerle belli edilmesine ihtiyaç duyarlar.
Sırasında
çevresindekilere rahatsızlık vermeden oturamayan öğrenciye
uygulanabilecek en mantıklı önlem, geçici olarak oturma
hakkını kaybetmesi olabilir. Bu öğrencinin belli bir süre
ayakta durmasını sağlayın. Bir de oturarak yapılması gereken
bir işi ayakta yapmasını isteyebilirsiniz. Bazı çocuklar
hiçbir zaman belli bir zaman sırasında oturamaz. Bu çocuklara
anlayış gösterilmeli; davranışının bir kısmını görmezlikten
gelmeli ve ihtiyacı olduğunda sırasında ayağa kalkmasına izin
verilmelidir.
SORUN:
Öğrencim sürekli olarak arkadaşlarını rahatsız ediyor.
Genellikle bu
öğrenciler arkadaşları için ne kadar büyük bir huzursuzluk
kaynağı olduklarının farkında değildirler. En etkin yöntem
arkadaşlarının farkına varmayacağı bir anda çocuğun dikkatini
buna çekmektir. Davranışlarının insanlara neler hissettirdiği
konusunda onunla konuşun. Bu öğrencinize daha geniş bir oturma
alanı ve sıra üstünde daha geniş bir çalışma alanı verme gibi
önlemlerin de yararı olabilir. Bu tip öğrenciyi önündeki işle
uğraşırken veya uslu uslu otururken gördüğünüzde ödüllendirin:
Onu övün; düzgün oturduğunu görmenin ne kadar harika bir şey
olduğuna ilişkin yorumlar yapın.
Sınıf
Öğretmenine Genel Öneriler
• Bu
çocuklara bir şeyleri öğretmeyi istiyorsanız, onlarla
konuştuğunuzda fiziksel olarak yakın olun. Uygun olan
zamanlarda çocuğa dokunun. En iyi olanı elin omuza konmasıdır.
• DEHB’ li
çocuklar sizin söylediklerinizi dinlerken başlarını sallarlar
ve gözünüze bakarlar. Ama zihinleri başka yerdedir. Göz
temasını sürdürerek söylenileni anlayıp anlamadığını onu
gücendirmeden sınayın.
• Sınıfa soru
yöneltirken önce soruyu sorun sonra çocuğun ismini söyleyin.
Önce çocuğun ismini söylerseniz diğerleri soruyu
savuşturduğunu düşünüp dinlemeyecektir. Soru sormadan önce
etrafa bakarak ara verin ve şüpheli bir beklenti yaratın.
Sorulan soruya muhakkak birinin cevap vermek zorunda olduğunu
belirtin. Çocuğun ismini bir soruda ya da anlatılan bir konuda
telaffuz edin. Dikkati dağılan bir çocuğa kolay bir soru
sorun; konu ile ilgili olması şart değildir. Cevap vermeden
önce 10-20 saniye bekleme alışkanlığına sahip olun. Zaman
zaman çocuğa soruyu tekrarlayın.
• DEHB’li
çocuklar yönlendirilmeye, plânlamaya ihtiyaç duyarlar. Çünkü,
dışsal olayları kendi başlarına yapılandıramazlar.
Plânlandırmayı kolaylaştırmak için listeler yapın. DEHB’li çocuklar,
yaptıkları işin neresinde kaldıklarını unuttuklarında
başvurabilecekleri bir tablolarının ya da listelerinin
olmasından çok yararlanırlar. Hatırlatıcı materyallere,
talimatlara gereksinim duyarlar. Ancak unutmamanız gereken şey
“Aynı anda sadece bir talimat vermeniz” dir.
• Mola
tekniğini uygulayın. Mola iki türlü olabilmektedir. Birinci
tür molada öğrenci olumsuz davranış yapıldığı ortamda
kalmaktadır. Öğrenci başını sıranın üzerine koyarak 2-3 dakika
öylece kalır. İkinci türde ise, ortamdan uzaklaştırılır. Mola
yeri sınıfın ayrı bir köşesi ya da başka bir oda olabilir.
• DEHB’li
çocukların kısa süre için sınıfı terk etmelerine siz izin
verin. Eğer bu durum sınıfın kuralları içerisine dahil
edilirse, böylelikle çocuk, dersten tamamen kopmaktansa bir an
için sınıfı terk edip geri gelebilir ve kendini gözleme ve
denetlemenin yollarını öğrenmeye başlar.
• Büyük,
uzun ödevleri küçük parçalara ayırın. Bu DEHB’li öğrenciler
için çok önemlidir. Ağır ödevler çocuğu ezebilir ve çocuk,
“Bunu asla yapamayacağım” şeklinde duygusal bir tepkiyle geri
çekilir. Ağır ödevler, her bir bölümü yapılabilecek nitelikte
görünen küçük parçalara ayrılarak çocuğun başarısızlık duygusu
azaltılabilir. Genelde, bu çocuklar yapabileceklerini
düşündüklerinden daha fazlasını yapabilirler.
• Hatırlama,
bu çocuklar için genellikle bir problemdir. Onlara doğal
olarak varolmayan çağrışımlar oluşturarak kodlamaya yardımcı
olan hafıza destekleyicileri, hatırlama stratejileri ve küçük
beceriler öğretin. Hatırlama oyunları, kafiye, şifre vb.
etkinlikler hafızayı güçlendirmeye epey yardımcı olabilir.
• Sınıfa DEHB
ile ilgili bir hikâye okumak DEHB’li çocukları “deli” olarak
gören sınıf arkadaşları için yararlı olabilir.
• Bir şey
söyleyeceğiniz zaman göstererek söylemeyi tercih edin. Pek çok
DEHB’li çocuk, görsel olarak daha iyi öğrendiği için,
söylediğiniz şeyleri aynı zamanda da yazarsanız, bu durum çok
faydalı olabilir. Bu şekilde bir sunuş düşünceleri
somutlaştırır.
• Her derste
bir hayal kurma etkinliği yaptırın.
• Bu
çocuklarla birlikte ders esnasında kullanabileceğiniz özel
işaretler oluşturun.
• Dikkat ve
dinleme oyunları oynayın.
• Doğru
söylemediklerini kabul ettirerek onları yalanla
yüzleştirmeyin.
• “Ben
dili”ni kullanın. Örneğin “Sen dır dır ettiğinde ben kendimi
kötü hissediyorum, kendimi kötü hissetmeme neden oluyorsun.”
Çocuğa da “ben dili”ni kullanmasını öğretin. Örneğin, size
şöyle diyebilir : “Öğretmenim, lütfen bir kez daha anlat ya da
defterime yaz, yoksa anlayamıyorum.”
• DEHB’li
öğrenciler için her ders plânında fiziksel hareketler
plânlamalıdır. Kalem açmak için kalkmak, öğretmen masasını
düzeltmek, yandaki sınıftan tebeşir almak, müdür
yardımcısına not göndermek, kağıtları öğrencilere dağıtmak bu
çocuklara sağlanabilecek diğer fiziksel hareket olanaklarıdır.
ÖĞRENCİNİN
OKUMA-YAZMA SORUNU VARSA
BÜTÜN DUYULARINA HİTAP EDEN UYGULAMALAR YAPILMALI
• Bir sesi
çıkarırken kelimeyi havada yazın.
• Bir
parça mukavvanın üzerine kelimeyi yapıştırıcıyla ya da
nişastayla yazın. Daha sonra üç boyutlu harfler yapın.
•
Hazırlayabiliyorsanız bir kum havuzu hazırlayın ve öğrencilere
sesleri çıkarırken parmaklarıyla yazdırın.
• Masanın
üzerinde sıkılmış diş macunu kullanarak ya da tabağın içindeki
bir miktar pudingi kullanarak kelimeleri öğrencilere
parmaklarıyla yazdırın.
• Öğrencileri
eşleyin. Daha sonra kelimeleri, ögrencilerin birbirinin
sırtlarına parmaklarıyla yazmalarını sağlayın.
Sonuç olarak;
yapılması gerekenlerin sınıf öğretmenleri, rehberlik servisi,
branş öğretmenleri, özel eğitim öğretmenleri, psikolog,
psikiatrist ve aile iş birliği ile başarılacağını unutmayalım.
Kaynak:Mine
BAŞOL Özel Eğitim Uzmanı,
Çankaya
Rehberlik Araştırma Merkezi/ANKARA
http://yayim.meb.gov.tr/yayimlar/sayi39/basol.htm
1-
Selçuk, Z. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktif Çocuklar, Pegema
Yayıncılık, 2000.
2-
Yazgan, Y. Hiperaktif Çocuk Okulda, Evrim Yayınları, 2001.
3-
Şenel, H.G (1996) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunun
Öğrenme Yetersizliği ile Karşılaştırılması, Özel Eğitim
Dergisi, 2.
4-
Kayaoğlu, H. (1999) Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite
Bozukluğu, Bakış, Ankara, Çankaya Rehberlik Araştırma Merkezi
yayını,1 (1),13-15.
5-Bebek
ve Aile sitesi |
