2005-2006 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI ÇANAKKALE İLİ 

PROBLEM TARAMA ENVANTERİ SONUÇLARI VE DEĞERLENDİRMESİ

Okulda öğrencileri kaygılandıran, dengeli ve sağlıklı uyum yapmalarını engelleyen problemleri ortaya çıkararak onlara yardımcı olmayı amaçlayan Problem Tarama Envanteri, ilimizde 103 ilköğretim ve 52 lisede okuyan 24.789 öğrenciye uygulanmıştır. Yapılan bu çalışmayla ilimizde ilköğretim ve lisede okuyan öğrencilerimizin problemlerini belirlemeyi; bu doğrultuda okul bazında, ayrıca rehberlik çalışmaları uygulamalarında alınabilecek önlemleri tespit etmeyi düşünmekteyiz.

Problem Tarama Envanteri, sağlık-beden, kişilik, okul-öğretmen-ders, ev-aile, toplumsal ilişkiler, gelecek konu başlıklarındaki problem cümlelerinden oluşmaktadır. Envanterin İlköğretim ve lise için ayrı formları vardır. Her iki formda da toplam 53 adet problem cümlesi vardır. Öğrenciler, yaşadığı problemle ilgili istediği sayıda maddeyi işaretleyebilir. Okullarda uygulanan problem tarama envanterleri, en yoğun olarak belirlenen 10 problemin yüzdelikleri alınarak değerlendirme formları ile merkezimize ulaştırılmıştır.

Uygulama yapan okullardan 6’sı anketi yanlış uyguladığı ve değerlendirdiği için dikkate alınmamış; toplam 155 okuldan gelen sonuçlar değerlendirilmiştir.

Problem Tarama Envanteri İlköğretim Formu:

( 6, 7 ve 8. sınıflardan elde edilen sonuçlar ağırlıklı yüzdeliklerine göre aşağıda çıkarılmıştır )

Problem Tarama Envanteri Lise Formu:

( 9, 10 ve 11. sınıflardan elde edilen sonuçlar ağırlıklı yüzdeliklerine göre aşağıda çıkarılmıştır )

İLKÖĞRETİM PROBLEM TARAMA ENVANTERİ DEĞERLENDİRİLMESİ VE ÖNERİLER

Envanterin bölümlerinden olan ev-aile ile ilgili problemlerin öğrencilerimiz tarafından dikkate alınacak düzeyde işaretlenmediği tespit edilmiştir. Eğitimin önemli bir ayağı  olan ailenin, öğrenciyi olumsuz koşullarla etkilemediği, aile-çocuk arasındaki ilişkinin yoğun problemlere dönüşmediği sonucuna ulaşılmıştır.

İlköğretim öğrencilerinin, en yoğun yaşadığı problem olarak; “sınav kaygısı”, özellikle OKS de başarılı olamama korkusu, yazılılarda ve konuşurken fazla heyecanlanma duygusu taşıdıkları belirlenmiştir. Her öğrencinin zaman zaman sorumluluklarının altında bunalması, geleceğe endişeyle bakması ve yaklaşan sınavlardan ötürü kaygı duyması olağandır. Doğru olmayan bunlardan dolayı umutsuzluğa kapılıp güçsüz kalmaktır. Bir miktar kaygının öğrenmeyi tetiklediği ve öğrenciyi çalışmaya motive ettiği bilinmektedir. Her yıl rehberlik çalışmaları planlanırken “sınav kaygısı ve başa çıkma yolları” konulu çalışmalar rehberlik planına alınmakta, sınıflarda bu konuya değinilmektedir. Ayrıca RAM tarafından oluşturulan ekipler rehber öğretmeni olmayan okullara giderek bu konuda öğrencilere ve ailelere seminerler vermektedir. Çanakkale RAM tarafından bu yıl rehber öğretmenlere “Sınav Kaygısı” konusunda 30 saatlik  hizmet içi eğitim programı da düzenlenmiştir. Daha fazla öğrenciye ulaşmak amacıyla da Çanakkale RAM web sitesinde yayınlanan okul panoları ile ilgili öğrencilere ulaşılmaya çalışılmıştır. Yine de bu problemi yoğun yaşayan öğrenciler olduğunda okullarda rehberlik servisleri ve Çanakkale RAM rehber öğretmenleri bireysel ve grupla  danışma hizmetleri vermektedir. Sınıf rehber öğretmenlerinin de sınav kaygısı konusunda eğitilerek öğrencilere daha yoğun ve bilinçli bir şekilde destek vermesi yararlı olacaktır.

Öğrencilerin belirttiği diğer bir problem de bazı dersleri sevmemeleridir. Derslerin programda yer aldığı ve değiştirilmesi mümkün olmadığı için dersin işleyişi ve anlatım yöntemlerinin çeşitlendirilmesi ve daha zevkli hale getirilmesi önerilebilir. Öğretmenlere, bu konu ile ilgili katıldıkları seminerlerden kazandıkları bilgiler ve Çanakkale RAM tarafından hazırlanan  ‘’Öğrenmeyi Öğrenme‘’ konulu yayının kullanılması önerilebilir.

Öğrencilerin çoğunlukla işaretlediği ‘’bazı arkadaşlarımız ahlakımızı bozuyor’’ maddesi belirlenmiştir. Öğrencilerin içinde bulundukları ergenlik dönemi ile birlikte, kız-erkek ilişkilerinin  ve cinsel merakın arttığı düşünüldüğünden, öğrencileri ve velileri  ergenlik konusunda bilgilendirmenin, ilgi ve enerjilerini spora ve sosyal faaliyetlere yönlendirmenin yararlı olacağı düşünülmektedir. Nöbetçi öğretmenlik sisteminin etkili bir şekilde okullarımızda uygulanarak, teneffüslerde sınıf ve koridorların denetim altında tutulması ile öğrencilerin bu tip olumsuz davranışlarının azalacağı öngörülmektedir.

Öğrencilerin çoğunlukla işaretlediği ‘’utangaç ve sıkılganım’’ şeklindeki benlik algıları ve ‘’çok terliyorum’’ şeklindeki bedensel durumları ergenlik döneminin önemli belirtileri olarak karşımıza çıkmaktadır. Aşırı içe kapanmaya dönüşmeyen utangaçlık ve sıkılganlık davranışları bu dönemde normal olarak karşılanabilir. Bu tip öğrencilerin sınıf içinde sosyal etkinliklere yönlendirilerek, görev ve sorumluluklar verilerek kendine güvenleri kazandırılabilir. Bunun dışında bedensel ve hormonal değişimler hakkında öğrenciler bilgilendirilmeli ve temizlik alışkanlıkları kazandırılmalıdır.

Öğrencilerin  işaretledikleri ‘’Lise seçme konusunda güçlük çekiyorum’’ maddesi gelecekle ilgili kaygılarını ve bu konuyu önemsediklerini göstermektedir. Bu dönemde önemli olan öğrencilerin ilgi, yetenek, başarıları ve ilerde seçmek istedikleri meslek doğrultusunda bir üst kuruma devam etmelerini  sağlamaktır. Bu konuda öğrenci ve velileri bilgilendirmek ve yöneltme çalışmalarını bu doğrultuda yapmak yararlı olacaktır. Çanakkale RAM  ve okullarda çalışan rehber öğretmenler seminerler, tanıtıcı okul gezileri düzenleyerek öğrencileri ve velileri bilgilendirmektedirler. Rehberlik saatlerinde sınıf rehber öğretmenleri liselerin tanıtımlarına ağırlık vermeli, öğrencileri meslekler hakkında bilgi toplayarak arkadaşlarıyla paylaşmaları, bu bilgileri panolarda sergilemeleri konusunda yönlendirmelidir.

Öğrencilerin işaretledikleri  ‘’bazı öğretmenler onur kırıcı davranıyor’’ problemi ile ilgili olarak öğretmenlere yönelik ‘’sınıf içi disiplin, sınıf yönetimi, olumlu öğretmen tutumları’’ gibi konularda hizmet içi eğitim seminerlerinin düzenlenmesinin yararlı olacağı düşünülmektedir.

Yine öğrencilerin işaretledikleri ‘’yeterince uyuyamıyorum’’ probleminin çözümü için ailenin işbirliğine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu konuda veli toplantılarında sağlıklı yaşam ve uykunun önemi üzerinde durulması önerilebilir. Öğrencilerin de zamanı iyi  kullanma  konusunda bilgilendirilmeleri  yararlı olabilir.

LİSE  PROBLEM TARAMA ENVANTERİ DEĞERLENDİRİLMESİ VE ÖNERİLER

Envanterin bölümlerinden olan ev-aile ile ilgili problemlerin öğrencilerimiz tarafından dikkate alınacak düzeyde işaretlenmediği tespit edilmiştir. Eğitimin önemli bir ayağı  olan ailenin, öğrenciyi olumsuz koşullarla etkilemediği, aile-genç arasındaki ilişkinin yoğun problemlere dönüşmediği sonucuna ulaşılmıştır.

Sonuçlar değerlendirildiğinde  problemlerin üç ayrı grupta toplayabiliriz. Bunlar sırasıyla;

Meslek-Gelecek:

‘’Üniversite sınavını kazanamayacağım korkusu içindeyim’’ en yüksek işaretlenmiş olan problem cümlesidir. Bu dönem içinde gençlerde yaşanan en büyük sorun olarak sık sık karşımıza çıkmaktadır. Öğrencilere ve kaygıyı arttırıcı unsur olarak karşımıza çıkan aileye ‘’Sınav kaygısı ve başa çıkma yolları’’ konularında bilgilendirme çalışmaları 9. sınıftan itibaren yapılmaktadır. Okullarda program dahilinde rehber öğretmenler ÖSS sistemini tanıtmaktadır. Çanakkale RAM da oluşturduğu bir ekiple, tüm ilçelerde bu konudaki çalışmalara destek vermektedir. Üniversite dışında bir alternatif olmadığı düşüncesi öğrencilerde kaygıyı arttıran en önemli etkenlerden biridir. Öğrencilerle yapılan çalışmalarda, üniversite dışında farklı alternatifler üzerinde durulması kaygıyı kontrol altına almada yararlı olacaktır.

Öğrencilere uygulanan ÖSS deneme sınavlarının gerçek sınav ortamları yaratılarak yapılıyor olması öğrenciye potansiyelini görme, bilgi ve tecrübelerini arttırma olanağı sağlamaktadır. Söz konusu uygulamanın devamı yararlı olacaktır.

‘’Meslek seçiminde güçlük çekiyorum’’ probleminin çözümüne yönelik olarak, meslek tanıtım günleri düzenlemek, meslekler hakkında bilgi toplamak için öğrencileri görevlendirmek, iş ve meslek kazandırıcı kurumlarla işbirliğine gitmek, alanda çalışan meslek elemanlarını okullara davet ederek, öğrencilerle buluşturmak yapılabilecek etkinler arasındadır. Öğrencilerin kendilerini tanımaları (ilgi, yetenek ve değerler) amacıyla rehberlik  programı dahilinde uygulanan envanterlerin sonuçlarının bireysel olarak öğrencilerle paylaşılması çalışmaları rehber öğretmenler tarafından yapılmaktadır. Bu çalışmaların titizlikle sürdürülmesi yararlı olacaktır.

Okul-Öğretmen-Ders:

‘’Spor tesisleri, spor faaliyetleri yeterli değil’’

‘’Dersler ilgi çekici hale getirilmiyor’’

‘’Ders programları iyi ayarlanmıyor’’

‘’Sosyal faaliyetler çok az’’

‘’Okulda disiplin çok sıkı’’

‘’Okulumuz temiz değil’’

Yukarıdaki problemler öğrencilerin sosyal ihtiyaçlarının, okuldan ve öğretmenlerden beklentilerinin göstergesidir. Okullarda sosyal faaliyetlerin ve sportif çalışmaların yetersiz olması, öğrencinin okulla bağını zayıflattığı gibi kaygı düzeyini yükseltmekte, bununla birlikte sosyal ihtiyaçlarını okul dışında giderme yoluna sevk etmektedir. Okul dışına yönelen öğrenci de yanlış arkadaşlıklar kurup, zararlı alışkanlıklar edinebilmektedir. Bu sebeple okullarımızda sosyal kulüp çalışmalarına önem verilmeli ve okullarda sosyal faaliyetler arttırılmalıdır.

Öğrencilerin ders işleyişi ile ilgili beklentilerini karşılamak için öğretmenlerin, öğretim ilke ve yöntemleri konusunda hizmet içi eğitime tabi tutulması ve Çanakkale RAM tarafından hazırlanan "Öğrenmeyi Öğrenme’’ kitapçığından yararlanması önerilebilir.

Okulda uygulanan olumsuz disiplin yöntemleri öğrencinin olumsuz tutumlarını azaltmamakta, bununla birlikte okuldan da kopmasına sebep olmaktadır. Bu nedenle okullarda yönetici ve öğretmenlerin etkili iletişim, problem çözme, aile ile işbirliği gibi yöntemlerin kullanılması daha yapıcı olacaktır.

Okul temizliği konusunda gerekli tedbirlerin okul yönetimi ve okul aile birliği tarafından alınması ve bu konuda sınıflardaki öğrenci temsilcilerinin de işleyişe katılarak sorumluluk alması uygun olacaktır.

Kişilik:

‘’Çabuk heyecanlanıyorum’’

‘’Çok sinirliyim’’

Öğrencileri içinde bulundukları yaş dönemi itibariyle, yaşadıkları duygusal, hormonal değişimler bu tip sonuçları ortaya çıkarabilmektedir. Ergenlik dönemi hakkında öğrencilerin,öğretmenlerin  ve ailelerin bilgilendirilmeleri, gençlerin tepkilerinin daha kolay anlaşılabilmesine, sorunların büyümeden çözülmesine katkı sağlayacaktır. Öğrencilerin sosyal ve sportif faaliyetlere yönlendirilmesi, aile ve okul içinde sorumluluklar verilmesi kendilerine olan güvenlerinin artmasına ve söz konusu problemlerin azalmasına yardımcı olacaktır. Bu dönem gençlerinin kendilerini ifade etme, kabul görme, takdir edilme gibi ihtiyaçlarının karşılanmasında ’’etkin dinleme‘’ önemli bir yöntem olacaktır. Söz konusu duyguları yoğun olarak yaşayan öğrencilere bireysel ve grupla psikolojik danışma hizmetlerinin verilmesi yararlı olacaktır.